Neptun w Gliwicach

SKĄD NEPTUN NA GLIWICKIEJ FONTANNIE?

To pytanie zadaje sobie zapewne wielu turystów po raz pierwszy odwiedzających gliwicki rynek. Jest ono na miejscu, wszak rzeźby przedstawiające Neptuna, boga wód, kojarzy się raczej z nadmorskimi miejscowościami. Jaka jest geneza powstania fontanny? Tego nie wiemy, dlatego w niniejszym poście przedstawimy historyczne tło najpopularniejszej legendy na temat genezy fontanny, mówiącej, że wzniesiono ją dla uczczenia połączenia Gliwic z morzem.

Górny Śląsk pod koniec XVIII w. był areną gwałtownego rozwoju przemysłu wydobywczego. Pierwsze kroki stawiało tutaj także nowoczesne hutnictwo oparte o tzw. wielkie piece. Rząd pruski pragnął skomunikować rodzące się na Górnym Śląsku zagłębie przemysłowe z resztą państwa w sposób, który pozwalałby na jak najtańszy transport towarów. Wówczas sposobem takim był transport wodny. Władze zdecydowały się na wybudowanie kanału, który połączyłby okręg przemysłowy z najbliższą, dużą, żeglowną rzeką, czyli Odrą. Budowa Kanału, który później nazwano Kłodnickim ruszyła w 1792 roku. Walki i kryzysy związane z wojnami napoleońskimi znacznie opóźniły prace.

Kanał oddano do użytku w 1812 roku. Łączył on Zabrze i Gliwice z Kędzierzynem-Koźlem, gdzie zlewał się z Odrą. Miał 45 km długości i 12 m szerokości, lecz zaledwie 61 cm głębokości, przez co początkowo mogły się nim poruszać jedynie niewielkie łodzie transportowe. Kanał pogłębiono jednak w kolejnych latach, co umożliwiło żeglugę także większym łodzią. Na trasie kanału znajdowało się 18 śluz, spośród których część była murowana, a część drewniana. Z czasem śluzy drewniane zastąpiono lepszymi, śluzami murowanymi. Kanał w wodę zasilało wiele doprowadzonych do niego cieków wodnych. Najważniejsze z nich to: Kłodnica, Bytomka i Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna. Załadowana barka płynęła z Gliwic do Kędzierzyna-Koźla około półtorej, do dwóch dni. Co ciekawe, barki poruszały się dzięki ich holowaniu linami przez idących brzegiem ludzi lub konie. Dopiero w 1917 r. wprowadzono parowe łodzie holujące. Kanał odegrał ważną rolę w rozwoju Górnego Śląska, będąc główną drogą transportu towarowego do momentu, kiedy doprowadzono na Górny Śląsk kolej (połowa XIX wieku). Jak na owe czasy była to ogromna inwestycja, kosztująca około 800 000 talarów. Dzięki połączeniu Gliwic z Odrą, miasto to de facto uzyskało połączenie z Morzem Bałtyckim. Uważa się, że to właśnie dla upamiętnienia tego wydarzenia rada miasta wystawiła na rynku fontannę z wizerunkiem Neptuna. Według innej wersji, władze pruskie miały zakwaterować w gliwickim ratuszu regiment dragonów (oddział korzystający z koni). Chciano postawić na rynku drewniano koryto do pojenia koni, na co nie zgodzili się radni. Wobec ich sprzeciwu miano postanowić o budowie fontanny.