FranzII
Śląskie miasteczko stolicą Cesarstwa Rzymskiego? 💛💙
Choć ten nagłówek brzmi niewiarygodnie i jest swego rodzaju “clickbaitem”, to jednak jest w nim ziarno prawdy.
W 962 roku król niemiecki i longobardzki, Otton I Wielki został w Rzymie koronowany przez papieża na cesarza rzymskiego. Akt ten rozpoczął niemal tysiącletnią historię Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Powstaniu tego tworu towarzyszyło odwoływanie się do tradycji późnoantycznego, już schrystianizowanego Cesarstwa Rzymskiego oraz do karolińskiej idei uniwersalnej, chrześcijańskiej monarchii europejskiej*. Dość szybko okazało się, że ambicja królów niemieckich i najczęściej zarazem cesarzy rzymskich, aby podporządkować sobie cały ówczesny świat łaciński jest niewykonalna, lecz nie oznaczało to końca instytucji cesarstwa. Święte Cesarstwo Rzymskie jeszcze do epoki nowożytnej było największym organizmem w Europie środkowej obejmującym swym terytorium dzisiejsze Niemcy, Austrię i Czechy, kraje Beneluxu, północne Włochy, wschodnią Francję oraz obszar obecnej zachodniej i północnej Polski. Struktura państwowa Cesarstwa na przestrzeni wieków się rozluźniała, a zakres kompetencji i realnych wpływów jego władz centralnych malał wraz z tym, jak wchodzące w jego skład księstwa uzyskiwały coraz większą niezależność, nawet w kwestiach polityki zagranicznej. W epoce nowożytnej Święte Cesarstwo Rzymskie zwane też Rzeszą, było już jedynie dość luźną konfederacją państw i państewek pod przewodnictwem cesarza, którego tytuł przywłaszczył sobie wówczas najsilniejszy niemiecki ród – Habsburgowie. Choć realne wpływy polityczne cesarzy na teoretycznie podległe im kraje były coraz bardziej iluzoryczne (szczególnie w odniesieniu do dużych państw Rzeszy, takich jak królestwo Prus), to jednak z tytułem tym nadal wiązał się ogromny splendor, siła symbolu i tradycji.
Święte Cesarstwo Rzymskie nie posiadało formalnie ustanowionej stolicy. Za faktyczną “stolicę” można jednak uznawać siedzibę cesarską. 2 grudnia 1805 r. sprzymierzone wojska austriacko-rosyjskie zostały pokonane przez armię Napoleona w bitwie pod Austerlitz. Następnie cesarz francuzów zajął Wiedeń. Uchodząc przed wojskami francuskimi dwór Franciszka II, władcy austriackiego i cesarza rzymskiego oraz najwyższe władze państwowe Austrii schroniły się na Śląsku Cieszyńskim. W Cieszynie rozlokowały się urzędy centralne, poselstwa zagraniczne oraz duże ilości oddziałów wojskowych wycofujących się spod Austerlitz. Sama rodzina cesarska według pierwotnych planów miała zostać zakwaterowana w cieszyńskim pałacu hrabiów Larischów (obecnie budynek Muzeum Śląska Cieszyńskiego), jednak ostatecznie zatrzymała się w zaolziańskim Frydku. Na mocy postanowień pokoju Preszburskiego (26 grudnia 1805 r.) Franciszek II utracił tytuł świętego cesarza rzymskiego. Wraz z powołaniem w roku następnym Związku Reńskiego przez Napoleona, Święte Cesarstwo Rzymskie ostatecznie przestało istnieć. Choć Cieszyn był nieformalną stolicą monarchii habsburskiej jedynie przez trzy tygodnie, to odbyło się to kosztem zrujnowania jego kasy miejskiej i wszelakich budynków publicznych, które były użytkowane jako lazarety czy kwatery wojskowe i urzędnicze. Poza tym, powracające spod Austerlitz wojska austriackie i rosyjskie przywlekły ze sobą epidemię tyfusu, która doprowadziła do śmierci kilkunastu tysięcy miejscowych.
*Karol Wielki, który w 800 r. również koronował się w Rzymie na cesarza, jako pierwszy podjął ideę instytucjonalnego kontynuowania tradycji Cesarstwa Rzymskiego.